Oś Stresu (HPA) a Odporność


Dlaczego warto modulować stres?
Obecnie cały świat stara się walczyć z COVID-19 i prawie niemożliwym jest uniknięcie poczucia lęku. Podczas gdy papier toaletowy, środki do dezynfekcji rąk i jedzenie są masowo wykupywane ze sklepów, a wydarzenia publiczne odwoływane, wielu zwraca się do swoich lekarzy o wskazówki w tym czasie niepewności i lęku o zdrowie swoje i najbliższych.

Wytyczne Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorób (ang. CDC) dotyczące ograniczania narażenia (dystans społeczny, mycie rąk, noszenie maski itp.) to doskonały sposób na ograniczenie kontaktu z zagrożeniami wirusowymi. Chociaż te informacje są pomocne, wciąż istnieje wiele niewiadomych, które mogą wywoływać niepokój. Wiele z nas widziało gif „Zachowaj spokój i umyj ręce” stworzony przez CDC, ale większość ludzi zignorowała kluczowy element tej wiadomości. Zachowanie spokoju jest jednym z najlepszych naturalnych mechanizmów obronnych dla odporności.

Jak już wiedzą praktycy medycyny funkcjonalnej, zdrowie osi stresu - oś podwzgórze-przysadka-nadnercza - (HPA) odgrywa w odporności człowieka bardzo ważną rolę. Do oceny prawidłowego funkcjonowania osi HPA wykorzystuje się testy kortyzolu w ślinie, które mogą odgrywać ważną rolę w ocenie fizjologicznej gotowości do przetrwania tej pandemii.

Oś HPA odpowiada za całą symfonię działań, gdy organizm napotyka na swojej drodze tzw. stresory. Ważne jest, aby pamiętać, że stresory mogą być różne dla każdego z nas. Reakcję na stres aktywować mogą: (1) zewnętrzne czynniki, takie jak „goniące nas terminy” w pracy, (2) wewnętrzne czynniki, takie jak nietolerancja pokarmowa lub (3) inne postrzegane przez nas zagrożenia - rzeczywiste lub wyobrażone.

Oś HPA jest zaprojektowana tak, aby  radzić sobie z krótkotrwałym obciążeniem. Po aktywacji następuje natychmiastowe uwolnienie katecholamin: epinefryny i noradrenaliny. Ten skok umożliwia tzw. ucieczkę przed zagrożeniem. Kolejne, w łańcuch reakcji naszego organizmu są skoki kortyzolu, potrzebne do kontrolowania procesów metabolicznych niezbędnych do powstrzymania jednostki przed zagrożeniem. Koncepcja ta została opisana jako „ucieczka przed tygrysem”, tygrys jest tym, na którego napotyka się stres. Po wyeliminowaniu zagrożenia oś HPA obniża poziom tych sygnałów i jednostka wraca do tzw. stanu homeostatycznego. Ta reakcja jest normalną, zdrową częścią naszego życia. Ale co się stanie, jeśli bez względu na to jak długo będziemy uciekać, tygrys zawsze będzie nas gonił? Czy nie tak to właśnie wygląda w przypadku wielu z nas, żyjących we współczesnym świecie? Oś HPA zaczyna wykazywać oznaki dysfunkcji i może stać się czynnikiem powodującym wiele chorób, w tym przewlekłe stany zapalne, zakłócone cykle okołodobowe i wzrost obaw o zdrowie psychiczne. Dysfunkcja osi HPA może również prowadzić do obniżenia odporności – co jest bardzo niepokojące w świetle obecnej pandemii.

Kortyzol odgrywa ważną rolę w rozwoju odporności poprzez wpływ na uwalnianie cytokin. Podczas początkowej prowokacji wirusowej, cytokiny pośredniczą we wrodzonej i adaptacyjnej odpowiedzi immunologicznej poprzez prozapalne cytokiny i aktywację komórek odpornościowych, takich jak makrofagi. Oprócz tego, że przyczynia się do rozwoju i postępu komórek odpornościowych, oś HPA forsuje mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego w celu stłumienia nadprodukcji komórek odpornościowych, co może przyczyniać się do uszkodzenia tkanek.

Co możemy zrobić?

Zioła adaptogenne, które swoja nazwę wzięły ze względu na ich zdolność do modulowania odpowiedzi na stres, mogą być ważnym dodatkiem do arsenału alternatywnych leków przeciwwirusowych. Ta klasa ziół nie tylko wspomaga oś HPA, ale wiele z nich ma również właściwości wzmacniające odporność. Astragalus może zmniejszyć stan zapalny i zwiększyć odpowiedź Th1 podczas ekspozycji na wirusy. Wykazano, że korzeń lukrecji, zioło o długiej historii stosowania w celu wspierania funkcjonowania osi HPA, hamuje koronawirusa SARS, in vitro. Ale zioła nie są jedynymi modulatorami funkcji osi HPA o właściwościach przeciwwirusowych.

Markery zapalne powiązano z objawami depresyjnymi i ostrym stresem psychospołecznym. Wykazano również, że medytacja uważności (ang. Mindfulness), powszechne leczenie osób z dysfunkcją osi HPA, moduluje funkcję immunologiczną zapalnych cytokin, komórek T i komórek B. Wykazano, że terapia poznawczo-behawioralna (ang. CBT) poprawia objawy depresji i lęku, a także może odgrywać rolę w modulowaniu markerów zapalnych związanych z przewlekłą reakcją na stres.

Lekarze medycyny funkcjonalnej dysponują wieloma narzędziami, które pomagają pacjentom przygotować się na nieznaną pandemię COVID-19, zarówno fizjologicznie, jak i emocjonalnie. Ocena gotowości osi HPA za pomocą testów kortyzolu w ślinie jest logicznym pierwszym krokiem diagnostycznym w celu rozpoczęcia optymalizacji odpowiedzi na stres, co może przyczynić się do zrównoważonej odpowiedzi immunologicznej i przygotowania stanu psychicznego.

Bibliografia:
1. Silverman MN, Pearce BD, Biron CA, Miller AH. Immune Modulation of the Hypothalamic-Pituitary-Adrenal (HPA) Axis during Viral Infection. Viral Immunology. 2005;18(1):41-78. doi:10.1089/vim.2005.18.41

2. Block KI, Mead MN. Immune System Effects of Echinacea, Ginseng, and Astragalus: A Review. Integrative Cancer Therapies. 2003;2(3):247-267. doi:10.1177/1534735403256419

3. Hoever G, Baltina L, Michaelis M, et al. Antiviral Activity of Glycyrrhizic Acid Derivatives against SARS−Coronavirus. Journal of Medicinal Chemistry. 2005;48(4):1256-1259. doi:10.1021/jm0493008

4. Thibodeaux N, Rossano MJ. Meditation and Immune Function: The Impact of Stress Management on the Immune System. OBM Integrative and Complementary Medicine. 2018;3(4):1-1. doi:10.21926/obm.icm.1804032

5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31634750

6. https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0004867417701996

Genom Sp. z o.o. Sp.k.

Al. Armii Krajowej 10B/3;  50-541 Wrocław 

NIP 8992764241

Regon 361062910

Telefony:   stacj. (+48) 71 360 41 44;     kom. (+48) 515 064 756

E-mail info@genom.com.pl

Godziny otwarcia:  poniedziałek - piątek   9:00 - 16:00